Bạn có biết lối sống thuần chay có thể trở nên đại chúng và ảnh hưởng đến cuộc sống của tất cả mọi người không? Thuần chay đại chúng là một nhánh của lối sống thuần chay, đối lập với nhánh tinh hoa, vì mục tiêu của nó là lan tỏa nội dung thuần chay đến mọi người, kể cả những người nghèo đang sống trong hoàn cảnh khó khăn. Mục đích là đưa thuần chay đến với số đông, để thay đổi thế giới bằng hành động tập thể thay vì chỉ hành động cá nhân.
Trong bài này, chúng tôi đã chuẩn bị nhiều thông tin để bạn nhận ra kiểu thuần chay nào đang được các công ty và cá nhân quảng bá nhiều nhất. Đọc xong, bạn sẽ chọn được một cách sáng suốt nhánh thuần chay nên theo để bảo vệ môi trường, cứu sống động vật và cùng chúng tôi tác động đến cuộc sống của mọi người.
Thuần chay đại chúng là gì
Thuần chay đại chúng là một khía cạnh của lối sống thuần chay, hướng đến việc đưa lối sống này đến với mọi người, giống như ngành âm nhạc pop. Nghĩa là chúng ta muốn nó dễ tiếp cận với tất cả, cả người nghèo lẫn người giàu. Nhưng cần đặc biệt lưu ý, vì người giàu vốn đã có nhiều cơ hội tiếp cận nội dung thuần chay hơn, trong khi người nghèo có thể thấy việc tiếp cận này cực kỳ khó khăn.
Bạn có thể nghĩ đây là một khái niệm đơn giản, nhưng hãy nhớ rằng thuần chay đại chúng có sức mạnh rất lớn trong việc tạo ra tác động tích cực về môi trường, kinh tế, xã hội và cả chính trị.
Tác động tích cực này đến từ hành động tập thể, vì nhiều xã hội đã chứng minh sức mạnh của con người khi cùng hướng về một mục tiêu. Tổng của các hành động cá nhân sẽ lớn dần, mang lại chất lượng sống tốt hơn và bảo vệ môi trường khỏi ngành công nghiệp thực phẩm đang trục lợi trên mạng sống của động vật.
Vì vậy, mục tiêu của chúng ta là lan tỏa thông điệp thuần chay đến càng nhiều người càng tốt. Chúng ta biết người giàu là thiểu số, vậy tại sao lại hướng giải pháp vào họ? Họ vốn đã có tất cả: có đầu bếp riêng nấu các món thuần chay cao cấp trong lúc họ đi tập gym, và mua mọi sản phẩm thuần chay đắt tiền trên thị trường.
Mục tiêu của chúng tôi là nhìn lại tất cả những gì đang được nói về thuần chay trên thế giới và thay đổi góc nhìn với một câu hỏi chính: làm sao để cải thiện sao cho các sản phẩm và nội dung này đến được không chỉ với người giàu, mà chủ yếu là với người nghèo, tức đa số trong xã hội ở mọi quốc gia.
Khái niệm thuần chay đại chúng đến từ đâu
Hầu như mọi quốc gia trên thế giới đều sống trong hệ thống sản xuất tư bản chủ nghĩa, nơi lợi nhuận của các tập đoàn lớn đứng trên mọi vấn đề xã hội: nhà ở, sức khỏe, giáo dục, môi trường và những thứ khác.
Dưới chủ nghĩa tư bản, những vấn đề sống còn này bị đẩy xuống hàng sau, trong khi các chủ đề kém quan trọng hơn được đẩy lên đầu mọi chiến dịch tiếp thị của từng công ty, đặc biệt là trong ngành truyền thông, vốn tìm mọi cách khiến ta tin rằng chủ nghĩa tư bản tốt cho chúng ta.
Nhưng chúng ta biết sự thật. Chỉ cần nhìn quanh, ta thấy hệ thống này tàn phá cuộc sống của 90% dân số ở mọi quốc gia. Trong khi một số người có điều kiện ăn uống lành mạnh, những người khác thậm chí không có gì để ăn. Ta thường thấy những câu như "thuần chay không có lãi, người ta muốn ăn thịt" hay "bảo vệ môi trường không sinh lời nên cứ phá hết đi".
Vì vậy ta phải thừa nhận rằng một xã hội thuần chay không thể có trong chủ nghĩa tư bản, và đó là một lý do để chúng ta đấu tranh chống lại nó mỗi ngày. Nhưng hãy giữ đầu óc ở thực tại hiện nay và nghĩ đến những giải pháp có thể làm được, để ít nhất ai cũng có một cuộc sống tử tế ngay cả dưới gọng kìm của chủ nghĩa tư bản.
Ngược lại, thuần chay tinh hoa là kết quả trực tiếp của chủ nghĩa tư bản trong lối sống thuần chay, và cũng là nguồn gốc của nhiều mối lo mà chúng tôi sẽ nói đến ngay sau đây. Nhưng cần ghi nhớ rằng thuần chay đại chúng là lựa chọn thay thế để chống lại cách sản xuất hàng hóa theo kiểu tư bản.
Ngay cả trong hệ thống tư bản cũng có vài sáng kiến cố gắng thay đổi thực tế "lợi nhuận trên hết". Một ví dụ là thị trường tín chỉ carbon, biến lượng khí thải carbon thành hàng hóa, để các công ty và quốc gia có thể mua quyền thải nhiều hơn trong khi các nước khác bán hạn mức thải của mình, như thể môi trường cho phép ta phá hủy nó một chút và ta chỉ cần giữ thế cân bằng để tránh vấn đề môi trường.
Không khó để thấy vấn đề thật sự ở đây: tín chỉ carbon trở thành một cách làm giàu béo bở, nên các tập đoàn lớn mua tín chỉ khắp nơi để tiếp tục gây ô nhiễm. Rốt cuộc chẳng có gì thay đổi, thậm chí tổng lượng khí thải carbon trên thế giới còn tăng thêm.
Và ta cần đặc biệt chú ý đến thủ phạm thật sự gây ra khí carbon và các loại khí có hại khác trong bầu khí quyển. Phần lớn tác động tiêu cực đến môi trường đến từ ngành chăn nuôi, vì ngành này duy trì một lượng gia súc khổng lồ chỉ để giết lấy thực phẩm cho thế giới. Nỗi đau mà những con vật này phải chịu tự nó đã là lý do chính để chúng ta chấm dứt điều đó, nhưng ngoài ra, hãy hình dung lượng ngũ cốc, nước và đất đai mà ngành này đòi hỏi. Thêm vào đó là việc kích thích sinh sản vô trách nhiệm ở những con vật này chỉ để tăng lợi nhuận bán thịt.
Đó là lý do khái niệm thuần chay đại chúng quan trọng đến vậy: nó giúp ta thấy rõ tác động mà chúng ta có thể cùng nhau tạo ra. Chúng ta hiểu rằng hành động cá nhân có ích, nhưng hành động như một tập thể mới là con đường duy nhất để có hy vọng cho tương lai, con đường duy nhất để sống trong một thế giới không có sự đau đớn của động vật.
Khi nhận ra vấn đề không nằm ở từng cá nhân, ta bắt đầu hiểu rằng khủng hoảng khí hậu không do việc ta tắm 10 phút, mà do nạn phá rừng quy mô lớn của ngành chăn nuôi, không chỉ tàn phá rừng mà còn gây ô nhiễm môi trường và tiêu tốn rất nhiều nước để trồng ngũ cốc nuôi gia súc. Và rốt cuộc những con vật đó sẽ bị giết để cung cấp thịt cho ngành thực phẩm.
Hãy tưởng tượng bao nhiêu con vật sẽ được tự do khỏi cảnh giam cầm nếu không còn thị trường tiêu thụ thịt, việc kích thích sinh sản những con vật này sẽ dừng lại đến mức nào, và bao nhiêu nước, ngũ cốc, đất đai sẽ được tiết kiệm. Một ngày nào đó chúng ta sẽ sống trong thế giới yên bình ấy, nhưng trước hết phải đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản và đưa lối sống thuần chay đến với mọi người.
Thuần chay đại chúng và thuần chay tinh hoa
Như đã giải thích ở các phần trước, thuần chay đại chúng là công cụ mạnh mẽ để giảm tác động tiêu cực của hệ thống lợi nhuận lên môi trường, sức khỏe, cách ta ăn uống và cả chính trị. Còn thuần chay tinh hoa là thái cực đối lập với nó và là đồng minh quan trọng của ngành công nghiệp theo đuổi lợi nhuận, đặt tiền của một số ít người lên trên cuộc sống của tất cả.
Trong quan niệm thuần chay tinh hoa, lối sống thuần chay bị các tập đoàn lớn dùng để biến thuần chay thành thêm một loại sản phẩm. Điều đó cho thấy rõ nó có hại thế nào với thế giới và xã hội của chúng ta.
Bây giờ chúng tôi sẽ nêu 5 quan niệm của thuần chay tinh hoa để bạn hiểu rõ vì sao cách nghĩ này kéo chúng ta rời xa một thế giới thật sự bền vững và gây hại cho cuộc đấu tranh vì một thế giới thuần chay.
1. Thuần chay là một sản phẩm: Với những người theo chủ nghĩa tinh hoa, lối sống này cũng là một sản phẩm, nên lợi nhuận được đặt lên trên hết. Vì vậy những người theo thuần chay tinh hoa thường liên minh với các tập đoàn lớn vốn không quan tâm đến sinh mạng động vật hay môi trường. Có nhiều người có ảnh hưởng trên mạng xã hội ủng hộ các công ty này, kết quả là các sản phẩm thuần chay giá cao và rất nhiều quảng cáo sai sự thật khi nói một số sản phẩm là thuần chay trong khi thực tế chúng chẳng liên quan gì đến thuần chay.
2. Thuần chay là chuyện của cá nhân: Quan niệm thứ hai của thuần chay tinh hoa là cá nhân phải chịu trách nhiệm cho các vấn đề của thế giới. Ý tưởng này giống với hệ thống tư bản: ai cũng có lỗi, trừ các công ty và chính phủ.
Họ rao bán ý tưởng rằng thế giới đang sụp đổ vì một lần tắm 10 phút chứ không phải vì hàng triệu cây xanh bị chặt hạ để kiếm lợi nhuận. Các công ty dựng nên câu chuyện rằng họ không có trách nhiệm, và điều này cũng áp dụng cho các chính phủ đứng sau họ.
Môi trường, sức khỏe, giáo dục và mọi vấn đề xã hội khác không phải trách nhiệm của họ, mà mỗi người đều có lỗi vì không làm gì để ngăn chặn.
Đó là lúc ta nghe những câu như "Chỉ có bạn mới tạo ra được khác biệt", "thuần chay không hiệu quả vì con người vốn tàn nhẫn", "Bạn nên ngừng ăn thịt để cứu thế giới", "Bạn không thuần chay được vì bạn yếu đuối".
Nếu bạn từng nghe ai nói những điều này, hãy nhớ đó là tư duy tinh hoa, chúng ta nên phản đối và những điều đó không đúng.
3. Thuần chay nghĩa là bạn tốt hơn mọi người khác: Người thuần chay hiểu tầm quan trọng của lối sống này để cứu hành tinh, cứu động vật và cải thiện sức khỏe. Nhưng bản thân thuần chay không có nghĩa là chúng ta hơn người khác. Có nhiều người thuần chay đã làm những điều khủng khiếp, nhất là trong Thế chiến thứ hai. Vì vậy thuần chay không có nghĩa ai đó là người tốt.
Vì thuần chay là một lối sống, nó bao gồm nhiều khía cạnh, nên người thuần chay cần khiêm tốn và hiểu rằng còn rất nhiều điều phải học dù ta đã đạt đến lối sống thuần chay.
4. Ai cũng nên được tự do lựa chọn: Cách nghĩ này nghe có vẻ đúng, nhưng nếu nhìn kỹ hơn sẽ thấy có điều không ổn, và đúng vậy, đây là một ý tưởng được những người thuần chay tinh hoa dùng rất nhiều. Nó được dùng làm cái cớ để đẩy mọi người ra xa khái niệm thuần chay, biến thuần chay thành một thứ địa vị dành cho người xứng đáng thay vì một lối sống của những con người có ý thức.
Rốt cuộc, người thuần chay tinh hoa hành động cùng với chủ nghĩa tư bản: nó phụ thuộc vào lợi nhuận để tồn tại, còn lợi nhuận lại phụ thuộc vào các đội ngũ tiếp thị của những công ty hùng mạnh để tiếp tục tác động đến mọi người.
Giữa làn sóng quảng cáo này (nhiều khi nói dối), ta dễ đánh mất quyền tự do lựa chọn của mình, điều đó tự nó chứng minh rằng cái nhìn "tự do lựa chọn" này chẳng có ý nghĩa gì.
Hơn nữa, người thuần chay tinh hoa sẽ tiếp tục bênh vực ý tưởng "tự do lựa chọn" và tiếp tục phán xét những ai còn đang vật lộn để bước vào lối sống thuần chay. Họ tự đặt mình lên một tầng cao hơn, như thể điều đó không phụ thuộc vào hoàn cảnh kinh tế và xã hội.
Hãy nhớ rằng thuần chay dễ biết bao nếu bạn có tiền mua những sản phẩm đắt tiền và có đầu bếp nấu những món thuần chay ngon cho mình.
5. Thuần chay là địa vị và quyền lực: Đây là suy nghĩ phổ biến ở người thuần chay tinh hoa, xuất phát từ sự thiếu khiêm tốn để nhận ra ý nghĩa thật của thuần chay. Ý tưởng này được nuôi dưỡng bởi một thứ quyền lực giả tạo, và cần nhớ rằng thuần chay dễ hơn nhiều nếu bạn giàu, có tiền mua thực phẩm hữu cơ và thuê đầu bếp nấu những bữa thuần chay ngon.
Suy nghĩ này hoàn toàn xa rời thực tế của hầu hết mọi người, và khi không làm nổi, ta cảm thấy tội lỗi nặng nề, vì đó chính là ý đồ của thuần chay tinh hoa, hãy nhớ rằng họ nói ta phải chịu trách nhiệm cho các vấn đề của thế giới. Họ cố khiến ta cảm thấy tệ về điều đó, như thể không theo được lối sống thuần chay là một thất bại. Chúng ta cần nhìn nhận đây là vấn đề xã hội chứ không phải vấn đề cá nhân.
Chúng ta nên làm gì vì thuần chay đại chúng
Giờ chúng ta đã hiểu khái niệm của cả thuần chay đại chúng và tinh hoa, và có thể hành động để tạo nên khác biệt. Như đã thấy ở trên, ta không nên nghĩ vấn đề nằm ở cá nhân, mà nằm ở các công ty và chính phủ. Vì vậy chúng ta phải tiếp tục đấu tranh cùng nhau: sức mạnh của tập thể rất lớn, nên hãy tìm những người hiểu tầm quan trọng của thuần chay và cùng làm gì đó.
Chúng ta cần tìm những người sẵn sàng phổ biến các khái niệm thuần chay và cùng hành động để đưa nó đến mọi người, nhất là người nghèo. Sau đây là một số việc chúng ta có thể cùng làm:
- Tìm cách mang đến những công thức thuần chay dễ học, không đòi hỏi nguyên liệu đắt tiền.
- Tìm các sản phẩm thuần chay giá rẻ thay thế và hướng dẫn mọi người.
- Giải thích về thuần chay bằng ngôn ngữ giản dị, ít hoa mỹ.
- Tham gia các chiến dịch thiện nguyện.
- Hỗ trợ mọi người tham gia các thử thách thuần chay và thực đơn thuần chay.
- Chia sẻ mẹo nấu ăn với nguyên liệu giá rẻ.
Xuất phát từ một số việc trên, chúng tôi đã xây dựng một ứng dụng để dễ dàng lan tỏa các khái niệm thuần chay đại chúng. Hãy tải ứng dụng Go Vegan để có:
1. Truy cập miễn phí các nội dung thuần chay như bài viết này.
2. Thử thách thuần chay 12 tuần, miễn phí cho người có thu nhập thấp.
3. Công thức thuần chay chi phí thấp và dễ nấu.
4. Thực đơn thuần chay, miễn phí cho người có thu nhập thấp.
Ngoài một ứng dụng, chúng ta còn có thể làm nhiều hơn nữa: tham gia các chiến dịch nhân đạo đấu tranh vì môi trường, vì lối sống thuần chay, hoặc cả trong chính trị bằng cách xây dựng các chính sách công theo hướng thuần chay và bảo vệ môi trường. Có nhiều tập thể hoạt động về các vấn đề xã hội, và điều quan trọng là gặp gỡ, tham gia cùng họ để cùng đấu tranh.
Một ví dụ tốt về chính sách công cho lối sống thuần chay là đưa bữa ăn thuần chay vào trường học, do chính phủ cung cấp. Những chiến dịch như vậy có tác động tích cực rất lớn và có thể giúp nhiều người thuần chay dễ dàng. Nó cũng cải thiện sức khỏe chung của học sinh, đồng thời bảo vệ môi trường và cứu sống động vật.
Cần lưu ý rằng chỉ một ngày không thịt cũng tạo ra khác biệt rất lớn, vậy hãy hình dung hàng nghìn học sinh ngừng ăn thịt mỗi ngày.
Giờ bạn đã biết khái niệm thuần chay đại chúng, hãy cùng gắn bó với thuần chay trong ứng dụng Go Vegan, nhưng hãy nhớ đó không phải là cách duy nhất: còn rất nhiều việc chúng ta có thể làm ngoài đời thực vì một thế giới thuần chay.
